Complementaire geldsystemen

trefwoorden: geld

Complementaire geldsystemen voor een betere wereld?
Door Valentine Juliën


Bernard Lietaer is ex nationale bank directeur van België, expert in beurszaken en hielp mee de ecu en de euro invoeren. Nu zou je denken dat het een neoliberaal denker is....

Toch is hij in eerste plaats bezorgd om het lot van de burgerbevolking en zegt hij dat hij zich in de financiële wereld heeft ingewerkt, in de hoop een democratisch geldsysteem te mogen introduceren. Hij stapte eruit omdat hij hier niet in slaagde en zette zijn speurtocht naar het geldwezen verder in de States. Hij schreef het boek 'het geld van de toekomst' waarin de geschiedenis van het geld wordt geschets en een pleidooi gehouden voor complementaire geldsystemen; In de Vs bestaan 60 verschillende betaalmiddelen. In de wereld zijn er een paar duizend. De airmiles of Res of het regiogeld in dld , de gelre in Gelderland en de Qoin in de Randstad zijn er voorbeelden van. In de crisisjaren 30 was er een voorbeeld in Oostenrijk in Worgl. De burgemeester van dit stadje startte de uitgave van een betaalmiddel dat de gemeenschap welvaart bracht in de crisisjaren; het initiatief was zo succesvol dat een rechter het verbood.

Aan de Gemeenschap bouwen met complementair geld?
Volgens Lietaer is de schaarste ingebouwd in ons geldsysteem. Er is voedsel en werk genoeg voor iedereen. Nationale banken hebben de opdracht de schaartse van het geld te bewaken, anders ontstaat inflatie zogezegd. In dit systeem worden mensen elkaars concurent. Andere afspraken rond betaal systemen werken juist samenwerken in de hand (Lets en Sel, Ithaka,) Het huidig geldsysteem is op concurentie gebaseerd en survival of the fittest. Er is altijd een verliezer als er een winnaar is. En dat ligt aan de afspraken rond geld (Bretton Woods 1953) en niet aan de menselijke aard. Hij toont aan in zijn boek dat lokale munten een gereedschap zijn om sociale verbanden te herstellen in een gemeenschap. De meeste complementaire geldcircuits zijn gestart om werk te creëren maar er zijn er ook die starten om gemeenschapsbanden te smeden.In het verleden zijn er veel verschillende muntsystemen geweest. Dat wij dit nu als de enige aanvaarden is in feite vreemd.

Monopolie onnatuurlijk
Deze week was Bernard Lietaer in Brussel voor een lezing. Hij vergelijkt een biologisch ecosysteem met een geldsysteem en constateert dat diversiteit voor allebei een voorwaarde is om te kunnen overleven. Een bos met één soort bomen, is het toppunt van efficiëntie, maar gedoemd om uit te sterven. Dit geld ook voor het monopolie van het huidige geldsysteem. Het bracht technische vooruitgang en is efficiënt maar gedoemd om uit te doven?

Een Europese WIR
In Zwitserland is een WIR netwerk gestart in de jaren 30 dat nog altijd draait. Weeral in de crisisjaren startte 16 ondernemers een business to business betaal systeem onderling. Dit groeide uit tot een alternatieve bank en is legaal erkend. Ik raad u aan het te bestuderen. Het is renteloos geld en circuleert tussen de leden. In tijden van crisis groeit het volume geld in deze pot, in goede jaren slinkt het. Lietaer pleit voor de directe invoering van een Europese WIR om de mensen uit de eerste nood te helpen als het mis loopt met onze banken en om het monopolie van het geld te doorbreken. Zijn voorspellingen zijn slecht. Hij ziet in de huidige crisis een van de vele. Hij noemt het de 79 ste en er zullen onherroepelijk nog een aantal vlagen komen waarbij de volgende slachtoffers overheden zijn. Het is een systematisch voorkomend probleem doordat leningen (lucht) het actief vormen van de bank. Blijkbaar kunnen complementaire betaalsystemen soelaas bieden, als de banken failliet gaan en de deuren niet meer open gaan. Klinkt aannemelijk.

Complementair geld geeft geen inkomens garanties
Toch hebben mensen uit de socialistische hoek niet veel vertrouwen in dit voorstel en noemen het monetaristisch en niet geschikt als oplossing van het probleem van onzekerheid van inkomen voor werkende mensen. Dat is in se waar. Echter een experiment zoals in Worgl toont aan dat er welvaart gecreëerd kan worden en arbeid, met een ander geld systeem. - Het riskeert wel opnieuw verboden te worden. - Maar dat bedoelen ze niet.
Voor arbeiders en werknemers is complementair geld geen oplossing om zekerheid van inkomen te hebben. Enkel het verwerven van de productiemiddelen kan een duurzame garantie bieden op inkomenszekerheid. Daarmee wordt geld gecreëerd. Als je de geldmachine zelf in handen hebt maakt het niet meer uit wat voor geld het is, volgens deze stelling.

Geld is slechts een neutraal vehikel
Werkende mensen zijn verstoken van elke maatschappelijke controle over de productie van de rijkdom van hun arbeid en daardoor heel kwetsbaar. De sleutelposities in de maatschappij zijn ingenomen door mensen die zo goedkoop mogelijke arbeid willen omzetten in winst en kapitaal. De experimenten van arbeiders participatie in Zuid Amerika zijn daarom van belang ook om te volgen. Of je nu arbeider of bediende bent, zelfstandige of ondernemer of nog hoger geplaatst, je bent blijkbaar maar een ding-persoon. Als ze je niet (meer) nodig hebben, als je niet meer nodig bent, dan word je weggegooid. Als iemand nog een beetje reserve had houdt hij het langer vol, maar onzeker is het voor iedereen;

Wat na de val van de Berlijnse muur?
Is er nog een ander model samenleving mogelijk na de val van de Berlijnse muur of geven we ons over aan het monopolie van het ongebreideld casino - kapitalisme? Gaat het kunnen helpen om productiemiddelen onder controle van de werkende mensen te krijgen of gaan complementaire geldsystemen mensen welvarender maken? Of zijn ze gewoon een ander betaalmiddel waarmee werknemers even hard uitgebuit kunnen worden als met het bestaande geld? Is er een wezensverschil in het geld - zoals ontworpen door Lietaer? Hij denkt van wel. Socialisten denken van niet. Riskeren arbeiders die eigenaar worden van hun eigen bedrijf, dan niet allemaal kleine kapitalisten te worden met de zelfde reflexen als hun voormalige bazen? Als er ontslagen moeten vallen, wie beslist er dan wie eerst moet gaan omdat er niet genoeg geld is voor de lonen? Waar zit um de clou van verandering en herstel van Balans tussen mens, natuur en economie? Of is er niet één maar zijn er velen samen?


Steun van de consumenten
De CSA community sustained Agriculture beweging in de VSA is eveneens een boeiende ontwikkeling. Consumenten investeren in de grond en de boerderijen en betalen jaarlijks ook nog een bedrag. Ze krijgen in ruil wekelijks een zak groenten. Zo heeft de boer een vast inkomen en kan niet zonder inkomen komen te zitten door slechte oogst. Hij word ondersteund door zijn consumenten. Het soort geld dat daarbij gebruikt wordt is niet van belang. Of zou een lokale munt in zo een geval een extra troef zijn en de zogeheten geldlek stoppen en de gemeenschap nog extra versterken? In elke euro die je betaald aan een multinational zit een beetje winst voor de aandeelhouder. Dit geld is weg uit het bedrijf en dit is ten nadele van de lonen. Dit noemt Lietaer de geldlek. Mensen in de steden zijn kwetsbaarder dan degene die nog een huis en een stukje grond hebben. Eigenlijk zou iedereen dat moeten hebben. Dan ben je minder kwetsbaar. In Rusland overweegt een provincie elke bewoner bij de geboorte een hectare land te geven voor het leven op dit moment.

Directe democratie
Er is nog een derde zienswijze die uitgaat van de democratische weg... Die zegt zorg ervoor dat het bindend referendum is ingevoerd. Elke wettelijke verandering kan dan worden doorgevoerd op initiatief van de bevolking zelf. Wilt u eigenaar worden van een bedrijf om de winst te behouden aan de werknemers? Heel simpel overtuig uw medemensen van het belang van uw maatregel en verander de wet samen via een referendum. Nu zijn al de juridische en fiscale regels en bedrijfsvormen erop gemaakt om de kleintjes in een wurggreep te houden en de groten te laten ontsnappen via de Kaaimanse belastingparadijzen of de ministeriele amnestie. Op Obama dag werden er eveneens meer dan 150 referendums gestemd in de VS. En land van tegenstellingen; een bijna dictatuur aan een kant en dan zo een democratische staten aan de andere kant.

Duurzaamheid het sleutelwoord
Bernard Lietaer; "De grootste uitdagingen van deze tijd zijn duurzaamheid en het smeden van sociale verbanden om de verbroken sociale netwerken te herstellen die spanning en geweld en oorlog veroorzaken.. We kunnen deze problemen aanpakken door geldsystemen uit te bouwen die duurzaamheid en gemeenschapszin bevorderen. In de middel eeuwen was er een heel ander geldsysteem. Deze periode was zeer welvarend. Men kon bouwprojecten financieren op 3 generaties. Nu is een zonnepaneel of windmolen op 10 jaar niet haalbaar en te duur. "
Als kan worden aangetoond dat het bestaande geldsysteem schaarste en ook groeidwang veroorzaken en als deze oorzaak zou kunnen worden weggenomen door wijzigingen in het geldsysteem of zelfs door het opzetten van een alternatief geldsysteem, dan is dat voor de duurzame economie al veel gewonnen. Een duurzame economie werkt duurzame tewerkstelling in de hand.

Op 16 november is Bernard Lietaer nogmaals te spreken in de Botanique van Brussel om 14 hrs op het filmfestival van Attac.

Bekijk ook deze bijzondere documentaire over arbeiders die zelf hun failliet verklaarde fabrieken weer opstarten en zo voorzien in niet enkel hun eigen levensvoorziening maar in die van vele andere mensen die de hulp hard nodig hebben.

Lees meer op: Argusoog